Arabaşı Nerenin Tescilli Yemeğidir?
Arabaşı… Evet, adı bile insanın ağzında biraz garip bir tat bırakıyor. Kimileri bu yemeği “dünyanın en leziz geleneksel yemeği” olarak savunsa da, benim için Arabaşı, genelde olduğu gibi, biraz fazla abartılan bir lezzet. Ancak, konumuz bu değil; Arabaşı nerenin tescilli yemeğidir?
Bildiğiniz gibi, Arabaşı’nın ana karakteri bir çeşit hamur, et ve bolca baharat. Ama bu yemek, halk arasında öyle bir tescil meselesine dönüştü ki, sanki kimse artık ne yediğini bilmiyor. Herkes “Benim memleketim Arabaşı’yı yaptı, ötekiler sadece taklit.” diyor. Peki, kim doğru söylüyor? Kim Arabaşı’nın gerçek sahibi?
Arabaşı’nın Gerçek Sahibi Kim?
İçinden bolca baharat, genellikle tavuk veya kuzu eti çıkan ve yumuşacık hamurla sunulan bu yemek, nihayetinde kökeni konusunda büyük bir tartışma alanı yaratıyor. Arabaşı, özellikle İç Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde oldukça yaygın. Ama asıl tartışma, bunun tam olarak hangi il veya bölgeye ait olduğunda patlak veriyor. Konya mı, Mersin mi, yoksa Kayseri mi? Birçok şehir, Arabaşı’yı kendine ait bir yemek olarak kabul ediyor. Hatta bazılarına göre, bu yemek sadece soğuk kış günlerinde yenebilecek bir şey değil, aynı zamanda kültürel bir mesele haline gelmiş.
Konya, Arabaşı’yı kendi yemeği olarak savunuyor. Mersin ise kendisinin Arabaşı konusunda hak sahibi olduğunu iddia ediyor. Kayseri de onlara katılıyor. Bütün bu şehirler, Arabaşı’nın tarifinde birkaç küçük farkla bulunsa da, temelde her biri aynı yemeği savunuyor. Peki ya diğer iller? Bu kadar güçlü bir tescil mücadelesi varken, İstanbul gibi büyük metropollerde bu yemek adeta kaybolmuş durumda. Pek çok kişi, Arabaşı’yı daha önce duymamış ya da hiç yememiş olabilir. O zaman, tüm bu tescil savaşlarının anlamı nedir?
Arabaşı Tescili: Kültürel Miras Mı, Pazarlama Stratejisi Mi?
İlk bakışta Arabaşı’nın kökeniyle ilgili atışmaların oldukça ciddi bir geleneksel miras meselesi olduğunu düşünebilirsiniz. Hadi diyelim ki bu yemek gerçekten de belirli bir bölgeye ait. Ama sonra, o bölge bu yemeği tescillemeye kalktığında, bir soru gündeme geliyor: Bu, gerçekten de halkın sahip olduğu bir kültürel değer mi, yoksa daha çok pazarlama stratejisinin bir sonucu mu?
Bunları düşünmek zor. Çünkü günümüzde her şey bir pazarlama aracına dönüşüyor. Hangi şehirler bu kadar fazla reklam yaparak Arabaşı’yı öne çıkarıyorsa, bu yemeği o şehir sahipleniyor gibi görünüyor. Bu durumda, Arabaşı’nın tescilli bir yemek olması, orada yaşayanların kültürel mirasından çok, rekabetçi bir pazarlama hamlesine dönüşüyor olabilir mi? İşin bu tarafı da var.
Arabaşı: Sevmek Mi, Sevmemek Mi?
Evet, Arabaşı benim gözümde bir yere kadar efsanevi bir yemek. Ancak her zaman göz ardı ettiğimiz bir şey var: Bu yemek herkesin damak zevkine hitap etmiyor. Hangi yemeği tescil ettiklerini övseniz de, sonunda bir noktada karşınıza birinin “Aman ya, ben bu hamuru sevmiyorum,” demesi an meselesi. Peki, Arabaşı’yı kimler gerçekten seviyor? Bunu anlamak zor. O kadar fazla bölgesel versiyon var ki, hangisinin “gerçek” olduğuna karar vermek için biraz cesur olmak gerekebilir.
Kimi için Arabaşı, soğuk kış akşamlarında sıcacık bir ziyafetken, kimi içinse ağır gelen bir hamurdan ibaret. Tüm bu bağlamda, bence Arabaşı’nın tescil edilmesi gerekip gerekmediği sorusu da oldukça anlamsız hale geliyor. Neden mi? Çünkü tescil edilen her şey, sonunda tekdüzeleşmeye mahkûm olur. Arabaşı’yı tescillemek, onun yerel çeşitliliğini ortadan kaldırmaz mı?
Sıkıcı Yönleri
Arabaşı’yla ilgili sevmediğim yönlere gelirsek, açıkçası baharatların biraz aşırıya kaçtığı noktalarda lezzet birden kayboluyor. O tatlar arası dengeyi bir tutturamayan Arabaşı örnekleri, sadece midenizi değil, ruhunuzu da zorlayabiliyor. Hele bir de o hamuru fazla sert yaparsa, bir daha asla “Arabaşı” demek istemeyebilirsiniz.
Yumuşak, Sıcacık, Tam Kışlık Lezzet
Ama bir yandan da, doğru yapıldığında Arabaşı, tam bir kış yemeği olarak yerini buluyor. Sıcak bir çorba gibi, soğuk günlerde içinizi ısıtıyor. Hamuru ne kadar yumuşak, baharatı ne kadar dengeli olursa, her lokmada bir memnuniyet hissi bırakıyor. O zaman bu tescil savaşlarına bir son verip, belki de Arabaşı’yı herkesin istediği gibi yapmasını kabul etmeliyiz. Yoksa tescil edilen her şey, sonunda kasaba mutfağına dönüşür.
Sonuç: Arabaşı’yı Kimse Sahiplenmesin
Sonuç olarak, Arabaşı nerenin tescilli yemeği olduğunu sorgulamak yerine, belki de Arabaşı’yı bir bütün olarak benimsemeliyiz. Hem kültürel miras, hem de modern pazarlamanın bir ürünü olarak, bu yemeğin kısıtlanmasından daha çok, ona özgürlüğü tanımalıyız. Çünkü, tescil edilmeden önce de, Arabaşı yerel mutfaklarda var olan ve herkesin kendi damak zevkine göre şekillendirebileceği bir yemekti. Bu yüzden bu yemeği tescillemek, onu sadece bir bölgeye ait yapmak yerine, her kısma ulaştırabilir ve hak ettiği şekilde daha fazla kişiye tanıtılmasını sağlayabiliriz.
Ama ne demişler? “Her şeyin bir tescili olmalı, yoksa değerini kaybeder!” Tabii ki, buna katılmak zor, çünkü Arabaşı’ya ait olan “gerçek değer” aslında kimin gerçekten bu yemeği sevdiğiyle ilgili. Tescili ne olursa olsun!